BURSA 2014’TE DÜNYA MİRASI OLMAYA RESMEN ADAY


Prof. Dr. Neslihan DOSTOĞLU

Bursa Alan Başkanı

Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin koordinasyonunda, Bursa Hanlar Bölgesi (Orhan Gazi Külliyesi ve Çevresi), Sultan Külliyeleri (Hüdavendigar, Yıldırım, Yeşil, Muradiye) ve Cumalıkızık Köyü tarihi alanlarını içerecek şekilde hazırlanan “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” isimli “Adaylık Dosyası” ve ekinde yer alan “Taslak Yönetim Planı”, 24 Ocak 2013 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı’na teslim edilmiştir. Bakanlık tarafından UNESCO Dünya Miras Merkezi’ne gönderilen dosya, 1 Mart 2013 tarihinde Merkez tarafından kabul edilmiş ve değerlendirilmek üzere ICOMOS uzmanlarına iletilmiştir. Böylece, Bursa’nın 2014 yılı için hedeflediği adaylığı kesinleşmiştir. Bu aşamada, hem masa başında, hem de yerinde tespit yapacak olan ICOMOS uzmanlarına gönderilen dosya, kapsamlı bir şekilde 2014 Mayıs ayına kadar incelenecektir. Aday gösterilen alanlarda yerinde incelemeler yapacak olan heyetin 2013 yazı sonunda Bursa’ya gelmesi beklenmektedir. UNESCO, incelemelerin tamamlanmasının ardından, değerlendirme sonucunu Haziran 2014 yılında gerçekleştireceği komite toplantısında açıklayacaktır.

Adaylık Dosyası’nın hazırlık sürecinde Bursa Büyükşehir Belediyesi, Etüd ve Projeler Dairesi Başkanlığı, Tarihi ve Kültürel Miras Şube Müdürlüğü’ne bağlı Bursa Alan Başkanlığı tarafından ilgili kurum ve paydaşların katılımıyla sekiz adet koordinasyon ve bilgilendirme toplantısı, atölye çalışmaları, UNESCO Paneli, UNESCO Türkiye Milli Komitesi Çalıştayı, toplam 220 kişi katılımlı iki arama toplantısı, iki adet Danışma Kurulu, üç adet Eşgüdüm ve Denetleme Kurulu toplantısı ve onlarca Alan Başkanlığı ekip toplantısı gerçekleştirilmiştir.

UNESCO Dünya Miras Listesi’ne girmenin avantajı nedir?

UNESCO Dünya Miras Listesi’ne girmenin Bursa için en büyük avantajı, alanların tüm dünya tarafından tanınacak ve ortak dünya mirası kabul edilecek olmasıdır. Bununla birlikte bu alanlar koruma altına alınacak ve hazırlanan “Bursa (Hanlar Bölgesi- Sultan Külliyeleri) ve Cumalıkızık” Yönetim Planı’yla yerelde de alanların korunmasının sürdürülebilirliği sağlanacak, kurumlar arası eşgüdümlü bir şekilde proje faaliyetleri devam edecektir. Ayrıca, UNESCO’nun da periyodik kontrolleri devam ettiği için bu alanlarda izinsiz ve korumaya aykırı herhangi bir yapılaşma ya da uygulama yapılamayacaktır. Diğer taraftan, Dünya Miras Alanı’nın dünyaca tanınırlığının sunduğu avantajla beraber gelişen “kültür turizmi” de ekonomiye katkı sağlayacaktır. 2014 yılı için “Kültürel Miras” alanında Bursa Hanlar Bölgesi (Orhan Gazi Külliyesi ve Çevresi), Sultan Külliyeleri (Hüdavendigar, Yıldırım, Yeşil, Muradiye) ve Cumalıkızık Köyü tarihi alanlarıyla Türkiye’den resmi aday olan Bursa’da bu süreçten sonra Bursa Alan Başkanlığı’nın çalışmalarının yanı sıra alanlarda yaşayanlar ve çalışanların da yapması gerekenler bulunmaktadır.

Adaylık aşamasında Bursa Alan Başkanlığı’nın yaptığı tanıtım ve bilinçlendirme çalışmaları devam etmektedir. İlk olarak, başta Bursa Kent Müzesi olmak üzere Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne ait kültürel ve sosyal tesislerde “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” isimli UNESCO tanıtım filminin gösterimiyle ziyaretçiler bu konudan haberdar edilecektir. Ayrıca, bir yandan Adaylık Dosyası’nın ismini taşıyan ve çeşitli mekanlarda dağıtımı yapılan Türkçe broşürlerle görsel açıdan tarihi alanlar tanıtılırken, diğer yandan Adaylık Dosyası’nın ekinde yer alan Yönetim Planı’nın içeriğinin açıklanabilmesi için herkes tarafından anlaşılabilecek bir başka broşür daha hazırlanmıştır . Bu broşürün içeriğinde Yönetim Planı’nın tanımı, “Bursa (Hanlar Bölgesi-Sultan Külliyeleri) ve Cumalıkızık Yönetim Planı”nın hedefleri ve eylemleri açık ve net olarak açıklanarak Bursalıların bilinçlendirilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca, ilgili yerlerde Bursa’nın UNESCO Adaylık Dosyası’nda geldiği aşamayı açıklayan sunumlar hazırlanıp süreç hakkında bilgi verilmeye devam edilmektedir.

Bu süreçte alanlarda yaşayan ve çalışan kişilerin de hazırlıklı olması gereken bazı konular vardır. Bunlardan en önemlisi, insanların yaşadıkları çevrede bulunan tarihi eserlerin farkında olmaları, tarihi özelliklerini bilmeleri, bunların yüzyıllardan beri miras şeklinde nesilden nesile ulaştığının bilincinde olmalarıdır. Alanlarda yer alan somut ve somut olmayan değerleri korumak, sürdürülebilir bir şekilde yaşatmak, çevreye karşı duyarlı olmak herkesin görevi sayılmalıdır.

Artık dünyaca kabul edilen görüşe göre sadece anıtsal eseri korumak yeterli değildir. Tarihi eserin çevresinde yer alan peyzajı ve dokuyu bütüncül olarak korumak da önemlidir. Ayrıca alandaki sosyokültürel çevre de önem taşımaktadır. Tarihi doku orada yaşayan insanların yaşam biçimiyle değer kazanır . Bu noktada somut olmayan kültürel mirasın da önemi büyüktür. Alanlarda yaşayan kişilerin, esnaf ve sanatkarların birbirleriyle ilişkileri, ahilik kültürü, külliye çevresindeki mahallelerin eskiden beri kendi isimleriyle var olması ve komşuluk ilişkilerinin hala buralarda sürmesi Hanlar Bölgesi ve Sultan Külliyeleri açısından önem taşımaktadır. Cumalıkızık’ta ise köy halkının oradaki yaşam tarzını yüzyıllardan beri aynı şekilde sürdürmesi somut olmayan kültürel miras bağlamında dikkat çekicidir.

Bursa Alan Başkanlığı

Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı “Bursa Alan Başkanlığı”, Aralık 2011’de kurulmuş olup Bursa Büyükşehir Belediyesi Etüd ve Projeler Daire Başkanlığı bünyesinde, Tarihi Kültürel Miras Şube Müdürlüğü’ne bağlı olarak faaliyetlerine devam etmektedir. Bursa Alan Başkanlığı, mevzuat gereğince Alan Başkanı, koordinatör ile uzmanlardan oluşan çalışma ekibi ve ilgili kurullardan oluşturulmuştur. Bu kurullar, Danışma Kurulu ile Eşgüdüm ve Denetleme Kurulu’dur. Bursa Alan Başkanlığı;

• UNESCO Dünya Miras Listesi çalışmaları kapsamında sınırları belirlenmiş ve Bakanlık tarafından onaylanmış yönetim alanları için Adaylık Dosyası hazırlamak,

• Bu alanlar ile ilgili tüm paydaşlar arasında iletişimi sağlayacak bir eşgüdüm platformu oluşturmak,

• Kendisine verilen koordinasyon görevini yürüterek söz konusu yönetim alanlarının uluslararası normlarda hazırlanan Yönetim Planı çerçevesinde korunabilmesini sağlamak amacıyla çalışmalar yapmaktadır.

Yönetim Planı Nedir?

2000 yılından sonra UNESCO’nun, korunması gereken varlıkların ve alanların Dünya Miras Listesi’ne alınabilmesi için “Yönetim Planları”nın hazırlanması ve uygulanmasını bir ön şart olarak aramaya başlaması nedeniyle “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasını Koruma Sözleşmesi”ne taraf devlet olan Türkiye’de de çeşitli yasal düzenlemeler yapılmış, yalnız dünya kültür miras alanları için değil, sit alanları ve ören yerleri için de alan yönetim planlarının hazırlanması zorunlu hale getirilmiştir.

Yönetim Planı, yönetim alanının korunmasını, yaşatılmasını, değerlendirilmesini sağlamak amacıyla, işletme projesini, kazı planını, çevre düzenleme projesini veya koruma amaçlı imar planını dikkate alarak oluşturulan, koruma ve gelişim projesinin yıllık ve beş yıllık uygulama etaplarını ve bütçesini de gösteren, her beş yılda bir gözden geçirilen, paydaş eksenli stratejik bir plandır.

Yönetim Planı’nın içinde geleceğe ilişkin vizyon, alanın korunmasına ve planlı gelişimine ilişkin ana hedefler , temel stratejiler, eylem ve projeler ve uygulama araçları yer alır . Alanın yönetim hedeflerini ortaya koyar, sorumluları ve sorumlulukları tanımlar ve kaynakları dağıtır. Bu süreç sürekli olarak izlenir, geri beslemelerle desteklenir ve güncellenir. Bu özellikleri ile Yönetim Planı operasyonel bir plan olma niteliği taşır ve geleneksel imar ve koruma planlarından ayrılır.

Bursa ve Cumalıkızık Yönetim Planı Hazır

“Bursa (Hanlar Bölgesi-Sultan Külliyeleri) ve Cumalıkızık” Yönetim Planı’nın konusu olan Bursa ve Cumalıkızık yönetim alanı, kendinden sonraki Osmanlı-Türk kentlerine model olan Bursa’nın yüzyıllar boyunca süren ekonomik, siyasi, sosyal, kültürel gelişimini simgeleyen kentsel ve kırsal yerleşimlerini kapsamaktadır. Bursa Alan Başkanlığı’nca, Hanlar Bölgesi, Sultan Külliyeleri ve Cumalıkızık Köyü’nün uluslararası normlara uygun bir şekilde korunmasını sağlamak üzere, tüm tarafların katkıları doğrultusunda Yönetim Planı hazırlanmıştır.

Bursa ve Cumalıkızık Yönetim Planı, Hanlar Bölgesi ve Sultan Külliyeleri ile Cumalıkızık Köyü alanlarını içermektedir. Bursa ve Cumalıkızık Yönetim Planı başlıca üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde yönetim alanı tanımlanmıştır. İkinci bölümde kurumların çalışmalarında yol gösterici rol almak üzere katılımcı yöntemlerle hazırlanmış olan Yönetim Planı’nın vizyon, misyon, temel ilkelerinden hareketle oluşturulan eylem planı tabloları ile planın uygulama, izleme, denetleme süreci, paydaş analizi ve alan yönetim modeli yer almıştır . Bu bölüm, yerel yönetimler, merkezi yönetimler ve diğer paydaşlar için Bursa (Hanlar Bölgesi-Sultan Külliyeleri) ve Cumalıkızık alanlarının üstün evrensel değerlerinin sürdürülebilirliğini sağlayacak eylem önerilerini içermektedir. Bursa ve Cumalıkızık Yönetim Planı’nın ikinci bölümünde, “Yönetim (Yetki, Mevzuat, Organizasyon, Eşgüdüm, Katılım)”, “Kültürel Değerler – Koruma ve Planlama”, “Sosyal – Ekonomik – Çevresel Düzen – Yaşam Kalitesi”, “Eğitim ve Bilinçlendirme”, “Erişilebilirlik – Ulaşım, Turizm – Tanıtım – Ziyaretçi Yönetimi”, “Acil Durum ve Afet Yönetimi”nden oluşan yedi ana başlık altında arama toplantılarıyla belirlenen hedefler doğrultusunda eylemler tanımlanmıştır. Eylemler, paydaşların katkılarının yönetimi, Alan Başkanlığı’nın görevinin özünü oluşturmaktadır. Üçüncü bölüm eklerden oluşmaktadır. Ekler bölümü, alanlardaki tescilli anıt eserlerin bilgileri, planlama süreci ve imar hareketleri ile alanlarda çalışma yürüten kurumların 2013 Mayıs ayı itibariyle tamamlanmış, devam eden, yapılması planlanan ve periyodik olarak yürüttükleri çalışmaların tabloları ile yönetim planı sürecinde yer alan kişilerin isimlerinden oluşmaktadır.

Bursa ve Cumalıkızık Yönetim Planı ilgili mevzuat gereğince 6 Haziran 2013 tarihinde Eşgüdüm ve Denetleme Kurulu tarafından onaylanmıştır. Yönetim Planı’nın; uygulama, denetleme ve izleme süreçlerinde kurumlar arası koordinasyonunun daha güçlü ve etkin sağlanabilmesi için Meclis tarafından da onaylanması büyük önem arz etmekte olduğundan şu anda Büyükşehir Belediye Meclisi’nde onay aşamasındadır. Onaylanan Yönetim Planı Türkçe ve İngilizce olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’na da iletilecek, ardından Bakanlık tarafından UNESCO Dünya Miras Merkezi’ne ulaştırılması sağlanacaktır. Bursa’da Yönetim Planı’nın uygulanmasıyla birlikte Hanlar Bölgesi, Sultan Külliyeleri ve Cumalıkızık için eylem planları proje paketi olarak hazırlanmaya başlanacak, ileriki süreçlerde de Yönetim Planı’nın izleme, denetleme, gözden geçirme ve güncelleme aşamalarına geçilecektir.

Bursa ve Cumalıkızık Yönetim Planı’nın amacı nedir?

Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk başkentinde, kuruluş izlerini taşıyan Hanlar Bölgesi, Sultan Külliyeleri ve Cumalıkızık Köyü’nün somut ve somut olmayan tüm değerleri ile korunması, yaşatılması ve dünyaya miras bırakılması hedeflenmektedir. Bu bağlamda, Yönetim Planı’nın amacı, Bursa (Hanlar Bölgesi – Sultan Külliyeleri) ve Cumalıkızık Yönetim Planı alanı içerisinde bulunan somut ve somut olmayan tarihi, kültürel ve doğal mirasın;

• Planlanması, korunması, kullanılması, geliştirilmesi,

• Planlama ve uygulamada tüm paydaşların etkin katılımının sağlanması,

• Stratejik öncelikleri de dikkate alarak kaynak tahsis süreçlerinin yönetilmesi,

• Uygulamaların koordine edilmesi, denetlenmesi ve değerlendirilmesi,

• Alanlarda yaşayan paydaşlarının ekonomik, sosyal ve kültürel gelişmesinin yönlendirilmesi, alan için dengeli ve sürdürülebilir bir koruma sistemi kurulmasıdır.

 

 




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir