BATIK BAZİLİKANIN KEŞİF HİKAYESİ


Saffet YILMAZ
Fotoğraflar : Aykut GÜNGÖR

Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin, 2014 Şubat ayında “Tarihi Kültürel Mirası Tespit ve Havadan Fotoğraflama Çalışmaları” sırasında fark edilerek görüntülenen İznik Gölü’ndeki bazilika kalıntısına ilgi her geçen gün artarak devam ediyor.  atık  azilika, Amerika Arkeoloji Enstitüsü tarafından yayımlanan ve bu alanda dünyada otorite kabul edilen Archaeology dergisi tarafından, 2014 yılında dünyada keşfedilen en önemli 10 keşiften biri olarak gösterildi.
Bazilikanın tespit edilmesi, hem ulusal
hem de uluslararası arenada büyük ilgi gördü. Yerli ve yabancı haber ajansları bölgeye gelerek
bazilikayı bizzat görüntüleme yoluna gittiler. Diğer yandan, TRT ve Kültür Bakanlı- ğı, bazilikanın
sualtı görüntülerini elde etmek amacıyla bu alanda uzman kuruluşları bölge- ye davet ettiler. Yıl
boyunca gerek gazeteci ve televizyoncular, gerekse bilim insanları bölgeye giderek
araştırma-inceleme yaptı- lar. Bursa Büyükşehir Belediyesi de, Kültür Bakanlığı ile işbirliği
yapılarak, bazilikanın su altında hem korunması hem de kentin turiz- mine katkı sağlaması amacıyla
daha algılanır duruma getirilmesi için proje hazırlamaya başladı.
Keşfi Hikayesi
Son yerel seçimlerle birlikte Bursa’nın Bü- yükşehir’den Bütünşehir’e geçmesi, yani, Büyükşehir
görev alanı sınırlarının eskiden olduğu gibi 7 merkez ilçeden çıkıp 17 ilçenin sınırlarına erişmesi
nedeniyle belediye, yeni bağlanan ilçeleri havadan fotoğrafl için çalışma başlattı.
Fotoğrafl ama-
cı, Büyükşehir’in imkanlarını uzak ilçelere ulaştırırken yararlanılmak üzere, ilçelerin hem doğal
ve tarihsel değerlerinin hem de kent merkezlerindeki kamu yapıları ve halkın yarar- landığı
terminal, pazaryeri, yol vb. yatırımların mevcut durumunu tespit etmek idi. Bu amaç- la kameraman
ve fotoğrafçılardan oluşan bir ekip oluşturuldu. Ekipte yer alanlardan biri de
bendim. Çekimler, önceden hazırladığım ve
uçuş öncesi hem çekim hem de uçuş ekibi ile paylaştığım yönlendirme taslağı çerçeve- sinde
yapılıyordu. Çalışmalar kapsamında; Yenişehir, İnegöl, dağ ilçeleri, Karacabey,
Mustafakemalpaşa, Uludağ ve sahillerde hava çekimleri yapıldı. Bu çekimlerden biri de, tari- hi
bakımdan Bursa’nın en önemli ilçelerinden biri olan İznik’te gerçekleştirildi. Kent merkezi,
Ayasofya, medreseler, tiyatro, surlar, kapılar, göl, Abdülvahap tepesi ve buradan İznik detaylı
olarak kayıt altına alındı. İznik’te tarihi eserlerin yoğun olması nedeniyle helikopte- rimiz kent
merkezi üzerinde birkaç tur attı.
Bu turlardan birinde helikopter kıyı çizgisine
yakın uçarken, altımızda, suyun içinde ve

86 | Ocak 2015 | Sayı 13
haber / batık bazilikanın keşif hikayesi
kıyıdan yaklaşık 15-20 metre açıkta bir nesne
gördük. O anda helikopterdeki herkesin, ne olduğu bilinmeyen, sonradan dünyanın ilgi göstereceği bu
nesneyi farkedip objektifini o yöne çevirdiğini gördüm ama helikopterin ko- numu nedeniyle sadece
aracın bir tarafındaki bir kamera ve fotoğrafçı iyi görüntü alabildi, helikopterin diğer
tarafındaki ben ve diğer fotoğrafçı arkadaşım sadece genel görüntü- ler alabildik. Yakın plan VE
NET görüntüleri ancak diğer iki arkadaşımız çekebildi.
Yapıyı helikopterden ilk gördüğümde, zemi- nine fayans döşenmiş bir yapı kalıntılarının göle
atılmış olabileceğini veya göl kıyısında inşa edilmiş restoran veya benzer bir yapının göl içine
çöküp öylece kalmış olabileceği-
ni düşündüm. İznik’te çekilecekler listemiz oldukça kabarık olduğu için, zihnimizdeki neyi çektik,
neyi iyi çekemedik soruları arasında günü tamamladık ve Bursa’ya döndük. Çekim ekibindeki
arkadaşlar, diğer çekimlerde oldu- ğu gibi İznik çekiminden sonra da görüntüleri belediyeye teslim
ettiler.
İlçeleri havadan görüntüleme projesi içinde İznik –bilinen nedenlerle- çok önemli bir yere sahip
olduğu için ben hemen arkadaşların çektiği görüntüleri izlemeye, neyin iyi çekildi- ğini, neyin iyi
çekilemediğini görmek amacıyla fotoğrafl incelemeye koyuldum. Helikop- terden inci tanesi gibi
dizilmiş nesneler olarak görünen bazilikanın fotoğrafl çok ilgimi çekti. Fotoğrafl
yakınlaştırınca, ilk gördü- ğümde edindiğim ‘fayans’ izleniminin doğru olmadığını, kalıntıların
tarihi bir yapıya ait ol- duğunu fark ettim ve birkaç fotoğrafı, İznik’te
kazılar yapan UÜ Arkeoloji Bölüm Başkanı
Prof. Dr. Mustafa Şahin’e göndererek yorum rica ettim. Mustafa Hoca ilk incelemeden sonra bu
yapının, yeri bugüne kadar tespit edilememiş batık bir bazilikaya ait olabile- ceğini söyledi. Ne
kadar önemli bir kalıntıyı görüntülediğimiz böylece ortaya çıkmış oldu.
Bazilikanın duyurusunu, Bursa Büyükşehir Belediyesi yayını olan ve benim de yayın yönetmeni olduğum
Bursa’da Zaman dergisi ile yapmayı planlıyorduk ancak ekipteki gazeteci arkadaşların gazetecilik
refl si
ağır bastı ve eşzamanlı yayınlama planımızı uygulayamadık. Olay Gazetesi UÜ’den Doç. Dr. Bedri
Yalman’a, Anadolu Ajansı ise Prof. Dr. Mustafa Şahin’e fotoğrafl yorumlatarak haberi servise
koydular. Uludağ Üniversitesi Arkeoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin, Antik Dönemde
Askania Gölü ola-
rak anılan İznik Gölü’nün yaklaşık 20 metre açığındaki anıtsal yapı kalıntılarının bugüne kadar ilk
kez görüntülendiğini ve çok önemli bir keşif olduğunu bildirdi. Doç. Dr. Bedri Yalman da yapının
Hristiyanlık tarihi açısından çok önemli olan batık Bizans bazilikası olduğu bilgisini kamuoyu ile
paylaştı.
Haber yayınlanır yayınlanmaz tüm haber ajansları manşetlere çıkardılar. Batık bazilika- ya sualtı
çekim ekipleri gönderildi, Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Altepe’den görüşler alındı, ne olduğu,
neler olacağı, nasıl ortaya çıkarılacağı konusu o haftanın ve daha sonra- ki zamanların başlıca
konularından biri oldu.
Yeri gelmişken, görüntüleri kimin çektiği konusunu da aydınlatmak isterim. Göldeki yapı görüldüğünde helikopterdeki ben de
dahil herkes iyi kötü birşeyler çekti. Ancak, helikopterin bulunduğu konuma göre açısı daha uygun olanlar çok daha güzel görüntüler yakaladılar. Çekim için konumu uygun olanlardan biri Aykut Güngör, diğeri de Mehmet Yiğit idi. Ajanslarda  kullanılan fotoğraf ve kamera görüntülerinin neredeyse tamamı bu iki arkadaşımızın çektiği görsellerdi. Hala da öyledir, çünkü bir daha o günkü güzel görüntüler elde edilemedi. Ne bizim İznik’e ikinci gidişimizde, ne de Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Altepe’nin hem batık kalıntılarında hem de genel olarak İznik’te inceleme yapmaya gittiği zaman. O gün, batığı ilk görüp görüntülediğimiz gün; ışık, hava kalitesi ve zamanlama bakımından çok özel bir  ündü: Kış mevsimi olduğu için göl suları soğuktu ve göldeki planktonlar azalmıştı, yapı kalıntılarını kapatmıyorlardı, görüşe uygun bir durum oluşmuştu. Mevsim biraz kurak geçtiği için göl suları biraz çekilmiş, bu da batık yapının algısını  olaylaştırmıştı. Havada çok hafif bir rüzgar vardı, rüzgar havadaki sis ve bulanıklığı temizlemiş, görüntü kalitesini artırmıştı. Göl durgundu, dalga yoktu, suda kırılmaların olmaması altındaki nesnenin algılanmasını kolaylaştırmıştı. Elbette,  izim orada olduğumuz saat, zaman dilimi de çok önemliydi, güneş ışınları konumumuza göre göldeki nesneyi en güzel gösterecek şekilde idi. Bütün bu koşullar bir araya geldi ve bin 500 yıldır göl içinde bekleyen yapı bir anda sadece Bursa’nın  e Türkiye’nin değil, dünyanın bildiği, öğrenmek için çaba harcadığı bir batık haline geldi. Bir anlamda dünyanın gündemine oturdu. Hem bilim dünyası ve tarihçiler için hem de turizm değerlerini dünyaya açma konusunda büyük hamleler  çinde olan İznik ve Bursa için çokönemli olduğunu düşündüğüm batık bazilikanın keşfinde ve daha sonra dünyaya duyurulmasında emeği geçen herkese şükranlarımı sunarım.

 

11




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir