BURSA’DA İPEK ÜRETİMİ YENİDEN BAŞLIYOR


Aziz ELBAS

İmparatorluğun kurucu başkentliğini yapan Bursa, Osmanlı’nın ilk darphanesini kurup parasını
bastırdığı, dünyanın ilk kalite standardının oluşturulup uygulandığı kent Bursa; aynı zamanda dünya ticaretinin şekillendiği merkezlerden biri
Bursa’nın tarihi kent merkezinde yer alan Tarihi Çarşı ve Hanlar Bölgesi, Osmanlı dö- nemi
şehirciliğinin en etkileyici anıtsal yapı gruplarını bünyesinde barındıran bölgeler arasında ilk
sıralarda yer alır.

Çin’in, Orta Asya’nın ve İran’ın ham ipeğini, baharatını, cam ve porselenlerini, sanatını
batıya taşıyan kervanlar, döneminin ticaret borsası kabul edilen hanlar bölgesinde konaklayıp, mal bırakır ve Bursa ipeğini birbirinden değerli
ünlenmiş kumaşlarını yükleyerek dünyaya dağılırlardı.
Aynı zamanda başta İtalya ve Fransa olmak üzere batıdan gelen tüccarlar beraberinde getirdikleri
malları burada bırakır buradan aldıkların kimi yerli ve kimi başka diyarlar- dan gelen malları
alarak geldikleri istika- metlere yollanırlardı. Bu sebeple Bursa bir nevi doğuda ve batıda,
üretilen ve tüketilen malların buluştuğu bir merkez niteliğinde idi.
Osmanlı Bursasına gelen ilk gezginlerden İbni Batuta Bursa çarşısından söz ettiğinde tarihler 1331 yılını göstermekte idi. Yani fetihten 5
yıl sonrasını.
1432 yılında Bursa’ya gelen Fransız Bert- randon de la Broquiere Bursa çarşısında Floransalı ve
Cenevizli tüccarların ticaret yaptığını ve her türlü ipekli eşyanın çarşıda bulunduğunu ifade eder.
1470 yıllında Bursa da bulunan Flaoransalı Benedetto Dei Bursadaki Floransalı tüccar- ların
fazlalığından ve İtalya’dan getirilen yünlere karşılık ipek aldıklarını ifade eder.

Bursa, İpekyolu güzergahının Avrupa’dan önceki Anadolu’da son duraklarından ve en önemli

merkezlerinden biridir. Adı ipek ve ipekçilikle özdeşleşmiştir. İpekyolu’nun bu müstesna şehri
sadece ticarete yönvermekle kalmamış 2000 yıl boyunca dinleri ırkları ve kültürleri kaynaştıran bir merkez olmuştur.
İpekyolu geçtiği her yerleşim biri- mini olduğu gibi Bursa’yı da ihya etmiştir.
İpekle ve ipeklileriyle ünlenen şehirde gü- nümüzde koza ve ipek üretimi konusunda oldukça ciddi
çalışmalar yürütülmekte. İpekyolu’nun ve İpeğin Bursa da bıraktığı izleri, Büyükşehir Belediyesi İpek Müzesinde görmek
mümkün. Daha da önemlisi uzun zamandır İpeğin yeniden Bursa gündemine taşınması için harcanan çabalar yavaş
yavaş meyvesini vermeye başlamış olması.
Koza üretiminden mamül mal üretimine değin olan süreç…
Bu sürecin en iyi şekilde kurgulanması ve sonuca ulaşılması için yapılan ciddi çalışma- lar…

Bu çalışmaların en önemli ayağını tabi ki koza üretimi oluşturmaktadır. Burada Koza Birliğin bu güne değin üstlenmiş olduğu rol ve bu günden
sonra da üstleneceği oldukça önemli.
Kozanın üretilmesi için olmazsa olmaz bir konu ise dutlukların oluşturulmasıdır. Bunun için en
uygun alanlar ise Uludağ’ın arka yüzü olarak nitelendirebileceğimiz etekle- rinde yer alan
Orhaneli, Keles, Büyükorhan ve Harmancık ilçelerindeki bölgeler ile
yine Uludağ’ın batı ve doğu eteklerindeki İnegöl’den ve Mustafakemalpaşa’ya ait bölgeler
dutlukların oluşturulması için en uygun ortamları sağlamakta.
Zirai ilaç faktörünün neredeyse sıfıra in- dirgenebildiği alanları ancak bu bölgelerde bulabilmek
mümkün. Ayrıca söz konusu bölgelerde yer alan bazı köylerde koza üre- timinin yapılıyor olması
önemli bir avantaj.
Amaçlardan biri öncelikle koza üreticisi olan köylerde bu üretimleri teşvik etme, müm- kün mertebe
üretimin artırılmasını sağlama.
Amaçlardan diğeri ise köylerin koza üretimi- ne teşviki yeni üretim yapılabilecek köylere

desteklerin verilerek üretimleri başlatma.
Yeni oluşturulması hedeflenen dutluk alanların üretim yapılan veya başlayacak köylere yakın
bölgelerde oluşturulma. Belki de en önemli hususta kendi bölge- mizde ürettiğimiz ve Kozabirlik tarafından satın alınan
yerli kozaların yine bu şehirde değerlendirilmesi.
İşte tam bu noktada kozadan iplik ve mamul ve yan mamul üretim tesislerinin oluşturulması gündeme
gelmekte. Bilindiği üzere geçmiş dönemlerde Bursa’da ipek üretimi ve ipek fabrikaları denildiğinde iki ana
bölge hep akıllara gelmekte. Birisi Muradiye, Hamza bey Kocanaip ve Demir- kapı bölgesi, diğeri ise
Umurbey, Mollarap ve ipekçilik bölgesi. Tabi ki buralarda çalı- şanların önemli bir bölümünü
Cumhuriyet dönemine değin genellikle azınlıklar oluş- turmakta idi. Daha sonraki dönemde yerli
sermaye ile birlikte yakın çevre mahalle halkı bu tesisleri kısmen devam ettirip yakın zamana değin
işletilmesini sağladı.Sözünü ettiğimiz bölgeler arasında yer alan Muradiye-Demirkapı da ipek üretiminin

en yoğun olduğu mahallelerimizdir. Halen ayakta duran ancak işlevsiz olan aralarında Romangal ve
Kolsuz Faik ipek fabrikalarını burada görmek mümkün. Fabrikayı Huma- yun gibi aralarında şanslı
olup Büyükşehir Belediyesi tarafından Faruk Saraç ile birlikte restore edilerek işlevlendirilen
fabrikalarda mevcut. Geçmiş hatıraları bu güne taşıyan fabrikalardan biriside ilk sahipleri Fransız
olan halk arasında ‘Gavurun Bahçesi’ diye anılan yerdeki fabrikadan arta kalan köşk ile birlikte
fabrikaya ait yapılar.
Kendisini Bursa ipeğine adamış kuşaklarca ipekle haşir neşir olmuş bir ailenin mensubu olan Mehmet
Ünal söz konusu yapıların içe- risinde kurduğu özgün ipek işleme tesisiyle yeniden hayatın
içerisine katmayı başarmış. Tamamen özgün üretim teknikleri dikkate alınarak kurulan kozadan iplik
üretim tesis- leri sayesinde Bursa yeniden özlediği kendi kalitesi tartışılmaz ipek ipliğine
kavuştu. Sırada ki süreç üretilen gerçek Bursa kalite- sindeki ipliğin nihai ürün olarak değerlendi-
rilmesi.

Buradaki önemli kriterler bir yandan turizm
amaçlı ipekten hediyelik malzemelerin üre- tilmesi, diğer yandan bu vesile ile özellikle kırsal
alanlarda istihdam ve maddi kazanç çeşitliliğin arttırılması. Koza üreten köylü- lerin buradan elde
edecekleri gelirleri belli aylarla sınırlı olmaması için buralarda ipekli hediyelik malzeme
ürettirmek. Böylece ipekten elde edecekleri gelirlerinin tüm yıla yayılmasını sağlama. Üretimlerim
yalnızca bu köylerle sınırlı bırakmayıp ilçe merkezle- rinde ve istekli köylerde tezgah, iplik ve
de kurs imkanlarını sağlanarak üretim çembe- rinin içerisine girmelerini sağlama. Tam da burada
devreye Büyükşehir Belediyesi bün- yesinde faaliyet gösteren Busmek girmekte. Buralardaki eğitimler
başta olmak üzere tezgah ve malzeme destekleri bu sistem tarafından karşılanması
Çalışmanı diğer ve en önemli ayakların- dan biriside ipekten üretilen hediyelik halı, kilim, giyim
aksesuarları, süs eşyaları gibi farklı yelpazedeki mamullerin turizm amaçlı olarak pazarlanması ve
değerlendirilmesi gelmekte. Bu kapsamda Kozahan başta
olmak üzere farklı bölgelerde oluşturulacak satış noktalarının yanında esnaflarımızla kurulacak işbirlikleriyle bu mamullerin en iyi şekilde
değerlendirilmesi mümkün.
Tabi ki bu süreçte çalışmanın içerisine Koza Han esnafı başta olmak üzere Ticaret Borsası, Ticaret
Sanayi Odası gibi kurumlar ve Bursa ipeğine hasret Bursalı esnafın bu sürecin her bir noktasına
dahil edilmesi en önemli hedeflerden birisi olarak görülmek- te. Mihmandarlığı ise Bursa
Büyükşehir Belediyesi üstlenmiş durumda.
Bursa ipeğinin marka değeri olarak Coğrafi işaretinin tescili için resmi çalışmaları başla- tan
Büyükşehir Belediyesi bir zamanlar tüm dünyanın gündeminde yer alan ve halen dünya müzelerinin ve
en önemli koleksi- yonları arasındaki Bursa İpeğinin yeniden gündeme taşınması için gösterdiği çaba
muhakkak bir sonuç verecektir. Önemli olan ‘Nerde o eski Bursa ipeklileri’ deyip dövün- mek yerine,
bu değeri yaşatma uğruna baş- langıçlar yapmak olmalı. Tüm bu çalışmalar Bursa adına önemsenmesi
gereken önemli




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir