TAYYARE KÜLTÜR MERKEZİ YENİ YÜZÜYLE KARŞINIZDA


Esra Çobanoğlu

Bursa’da Cumhuriyet Döneminin ilk modern tiyatro binası olan yapı, Tayyare Cemiyeti(Türk Hava Kurumu) tarafından yaptırılarak 1932 yılında hizmete açılmıştır. İsmi günümüze yadigâr kalan yapı, mimari özelliklerinin yanı sıra bir dönemin sosyal ve kültürel yaşamının da en önemli tanığıdır.

Tayyare Kültür Merkezi binası, Tayyare Cemiyeti (Türk Hava Kurumu) gibi değerli bir cemiyetin sanata verdiği önemi anlamanın yanı sıra aralarındaki bu ilişkiyi de anlamlı kılmaktadır. Pilotların gökyüzünde hissettikleri duygunun, sanatçıların sahnelerinde hissettikleri duygu ile olan benzerliğini düşünmeden geçemiyorsunuz. Sanatçılar için Tayyare Tiyatrosunda sahne, pilotların en özgür hissettikleri yer olan gökyüzüne dönüşüyor olsa gerek…

Günümüzde Tayyare Kültür Merkezi olarak hizmet veren yapı, Doğusunda Osmanlı Döneminin nadide eserlerinden Ulu Cami, batısında Cumhuriyet Döneminin ve Birinci Ulusal Mimarlık Üslubunun önemli yapıları olan Valilik, Defterdarlık ve Adliye Binalarının arasında yükselen ve bambaşka bir mimarlık anlayışının ürünü olarak karşımıza çıkmaktadır.

 

  1. yüzyılın tarihselci seçmeci mimarlık akımlarına karşı, 20. yüzyılın ikinci çeyreğinde Endüstri Devrimi’nin getirdiği, teknik ve teknolojik gelişmelerden, yararlanılmasını savunan, akılcılığı ve işlevselliği temel alan bir anlayıştan mimaride etkilenmiştir. Modern Mimarlık akımı adı ile kendini gösteren bu anlayışın örneklerini, başta Ankara olmak üzere pek çok ilde, sosyal, kültürel ve İdari yapılarında görmek mümkün…

 

3 Ocak 1932 tarihli Cumhuriyet Gazetesinde çıkmış haberde : “Tayyare Cemiyeti tarafından burada 2000 metre murabbalık (kare) bir saha üzerine yapılan muazzam tiyatro binasının inşaatı bitmiştir. Şimdi binanın tefrişine başlanmıştır” denmektedir.

 

1930’da Tayyare Cemiyeti (Türk Hava Kurumu) tarafından açılan bir yarışmada birinciliği kazanan Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu’nun projesi uyarınca inşa edilen Tayyare Sineması, Modern Mimarlık akımının Bursa’daki en nitelikli temsilcisidir. Tiyatro olarak kullanılmak üzere planlanan yapı, Cadde üzerindeki dükkan ve büro bölümü zemin dahil iki katlı, arkadaki sinema-tiyatro bölümü üç katlıdır.  1970’lerin sonunda ön bölümün üstüne iki büro katı daha çıkılmışsa da daha sonra yapılan restorasyonda bu katlar kaldırılmıştır. Bina aynı zamanda kültür merkezi olarak kullanılmak istendiğinden, iç bölmelerinde değişikliğe gidilmiştir.

 

3 Ocak 1932 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nde, açılışı “Bursa’da asri tiyatro”  başlığıyla verilen ve ilk tiyatro oyunu 19 Mayıs 1932’de Raşit Rıza Topluluğu tarafından (oyunun adı saptanamadı) sahneye konulan yapının mimarisinin farklılığı ve farkındalığı kadar yapının inşaat hikayesi de bir o kadar yapıyı benzerlerinden farklı kılmaktadır. Yaklaşık 2000 metrekarelik bir alana inşa edilmiş olan yapı, dışarıdan basık bir görüntüye sahip olmasına karşın oldukça büyük ve geniştir. İnşası sırasında, temel aksamı nedeniyle inşaatı dikkate değer bir hassasiyetle gerçekleştirmiştir. Temel kazısında dolgu toprak, bina enkazları ve yedi metre derinlikte koza işliklerinin çıkması nedeniyle bir türlü sağlam zemine varılamamıştır. Yapılan incelemeler neticesinde binanın büyük bir kısmının “radya jeneral” olmasına karar verilmiştir. Temel aksamında karşılaşılan bu sıkıntılar sebebiyle, bina altı parça olarak birbirine ekli şekilde yapılmıştır. Mimarlarının kim olduğunu bilmeyen birinin, parça parça farklı bölümlerden oluşan bu kompleks yapıyı aynı kişi tarafından tasarlandığını düşünmesi neredeyse imkansızdır.

Modern mimarlık anlayışının en iyi hissedildiği ön cephe, betonarme karkas strüktürün açıkça görüldüğü dükkân aralarındaki kolonları, bunları birleştiren düz kirişlerin üzerinden dışa taşan kırıklı üst kat cephesi, bu kırıklığı daha da vurgulayan çatı saçağı, yatay kayıtlarla küçük parçalara bölünmüş dikdörtgen biçimli, sövesiz pencereleri ile akılcı ve işlevci anlayışı ortaya koymaktadır.

 

Açıldığı günden itibaren Bursalı sanatseverlerin buluşma noktası haline gelmiş ve 1945 yılına kadar tiyatro ve konser salonu olarak hizmet veren yapı,  Bursa Belediyesi tarafından satın alınarak  “Tayyare Sineması” adı ile izlenime sunuldu. Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin 1991 yılında aldığı karar uyarınca, Tayyare Sineması’nın sonradan eklenen bölümlerinin yıktırılarak aslına uygun bir biçimde restore edilmesi suretiyle, Bursa’nın siluetine bir kültür merkezi olarak kazandırılmıştır. Rölövesi ve restorasyon projesi Yüksek Mühendis Mimar Orhan Akyürek ve Mimar Mustafa Aytöre tarafından hazırlanmış ve uygulama 1992 yılında başlamış ve iki yıl sürmüştür. 26 Mart 1995 gecesi “İzmir Devlet Senfoni Orkestrası’nın konseri ile açılışı gerçekleştirilen Merkez’de 718 izleyici kapasiteli bir konser/tiyatro salonu, 100 kişilik bir toplantı salonu ve 3 sergi salonu bulunmaktaydı. Ayrıca merkezde ışık, ses, film sistemleri ve aynı anda üç dilde çeviri yapma imkanı sağlayan simultane sisteminin yanı sıra, kulis odaları, dinlenme odaları, ışık, ses, film, çeviri odaları ile birlikte fuaye ve büfe gibi ek birimler bulunmaktadır. Yapıda girişin her iki yanında iki cep sanat galerisi vardır.

 

Günümüzde de bir Kültür Merkezi olarak hizmet veren binada, zaman içerisinde çevresel faktörlerin ve kullanım yoğunluğu sebebiyle yıpranmalar ve bozulmalar meydana gelmiş, tadilatına ihtiyaç duyulmuştur. Tayyare Kültür Merkezinin bir bütün olarak tadilatının yapılması kapsamında, gerek salon kısmının ve gerekse diğer alanlardaki yapının dokusunu bozan veya kullanımını yitirmiş kısımlarının yenilenmesini kapsamaktadır. Bu kapsamda, tiyatro salonun ve diğer mahallerin bir bütün olarak değerlendirilmiş, mimari tadilatının yanı sıra, elektrik tesisatının yenilenerek, yapının ve kullanıcılarının güvenliğine katkı sağlayacak olan mekanik tesisat kapsamında yangın tesisatının yapılarak, Tayyare Kültür Merkezinin özgün kimliğine kavuşturulması sağlanmıştır. Bu yenilenmiş yüzüyle Tayyare Kültür Merkezi, tüm sanatseverleri Bursa’da buluşturmaya devam ediyor.




Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>